Seksist Nedir?
Seksizm, cinsiyet temelli bir ayrımcılıktır ve insanların cinsiyetlerine göre belirli roller ve davranış biçimleriyle sınırlanması anlamına gelir. Bu, yalnızca kadınları değil, erkekleri ve tüm toplumsal cinsiyetleri etkileyebilir. Seksizm, bireylerin ve toplumların, cinsiyetleri yüzünden insanlar üzerinde kararlar alması, onları küçümsemesi, dışlaması veya güç ilişkilerini sürdürmesidir. Bu tür ayrımcılık, cinsiyet eşitsizliğinin derinleşmesine neden olur ve toplumsal yapının her alanında etkilerini gösterir. Bugün, İstanbul’da bir sivil toplum kuruluşunda çalışan bir birey olarak, çevremdeki seksist söylemler ve davranış biçimlerini sıkça gözlemliyorum. Hem bireysel deneyimlerimden hem de toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet bağlamında seksizmin ne anlama geldiğini irdelemek istiyorum.
Toplumsal Cinsiyet ve Seksizm İlişkisi
Toplumsal cinsiyet, biyolojik cinsiyetin ötesinde, toplumsal ve kültürel olarak belirlenen bir kavramdır. Bu, sadece kadın ve erkek arasındaki farkları açıklamakla kalmaz, aynı zamanda toplumsal olarak kadınlardan ve erkeklerden beklenen davranış biçimlerini de tanımlar. Seksizm, toplumsal cinsiyetin bu rollerle şekillendirilmesidir. Örneğin, sokakta yürürken veya toplu taşımada karşılaştığımız bazı söylemler, bir kadının yapabileceği ve yapamayacağı şeylere dair belirli kalıpları yansıtır. Birçok kadının, iş yerinde daha az terfi etme, daha düşük ücret alma veya daha fazla şiddete uğrama gibi durumlarla karşılaştığını görüyoruz. Bu, seksizmin doğrudan etkilerindendir.
Seksizmin bir örneğini, her gün toplu taşımada gözlemliyorum. Kadınlar, özellikle sabah saatlerinde, toplu taşımalarda yer bulmakta zorlanıyor. Herkesin hızlıca yer kapma çabası, kadınların “bu kadar kalabalıkta yer yok” gibi cinsiyetçi söylemlerle karşılaşmasına neden oluyor. Kadınların çok daha fazlasını kaldırmaya zorlanmaları gerektiği ve “duygusal” oldukları gibi klişelerle karşılaşmaları, toplumsal cinsiyetin seksist bir biçimde yansımalarıdır. Oysa toplu taşıma, herkesin eşit haklara sahip olduğu bir alan olmalıdır. Fakat burada bile cinsiyetin baskın bir rol oynadığına şahit oluyoruz.
Çeşitlilik ve Seksizm
Toplumda cinsiyet çeşitliliğinin kabulü, seksizmle mücadelede önemli bir adımdır. Seksist tutumlar, yalnızca erkekleri ve kadınları etkilemekle kalmaz, aynı zamanda cinsiyet kimliği veya cinsel yönelim gibi diğer grupları da dışlayabilir. LGBTI+ bireyleri, toplumsal cinsiyet normlarına uymadıkları için sık sık ayrımcılığa ve şiddete maruz kalırlar. Onlara yönelik yapılan seksist söylemler, toplumun genel seksist anlayışının bir uzantısıdır.
Bir gün iş yerinde bir toplantı sırasında, trans bir arkadaşımın bir önerisi küçük düşürücü bir biçimde reddedildi. Oysaki önerisi, proje için oldukça değerliydi. Ancak cinsiyet kimliği nedeniyle sürekli göz ardı edilen bir birey haline gelmişti. Seksizm, yalnızca erkekler ve kadınlar arasında değil, tüm cinsiyet kimlikleri arasında derin yaralar açabilir. İstanbul’daki sosyal ortamda, LGBTI+ bireylerin iş yerlerinde ya da topluluklarda daha az görünür olması ve daha fazla ayrımcılığa uğraması, seksizmin daha geniş bir toplumsal sorun haline geldiğini gösteriyor.
Çeşitliliğin kabulü, seksizmin engellenmesinde büyük rol oynar. İnsanların birbirlerinin kimliklerine, cinsiyetlerine ve yaşam biçimlerine saygı göstermeleri gerektiği bir toplumsal ortam oluşturulmalıdır. Herkesin eşit bir şekilde katılım sağlayabileceği, fırsat eşitliğinin sağlandığı bir toplumsal yapıyı yaratmak için daha fazla çaba sarf edilmesi gerektiğine inanıyorum. Bunu toplumsal normlara karşı bir mücadele olarak görmek önemlidir.
Seksizmin Sosyal Adalet Üzerindeki Etkileri
Seksizm, sosyal adaletin engellenmesinin en büyük sebeplerinden biridir. Herkesin eşit haklara sahip olması gerektiği temel düşüncesi, seksizmin varlığıyla çelişir. Kadınların, cinsel saldırıya uğradıkları ya da iş yerlerinde yeterince eşit fırsatlara sahip olamadıkları bir toplumda, sosyal adaletin tam anlamıyla gerçekleşmesi mümkün değildir. Seksizm, sosyal adaletin öne çıkan unsurlarından biri olan fırsat eşitliğini yok sayar. Toplumda güç ilişkileri, cinsiyetin bir aracı olarak kullanılabilir ve bu durum daha büyük adaletsizliklere yol açar.
İstanbul’da, bir sivil toplum kuruluşunda çalışırken, kadın hakları üzerine birçok çalışma yapıyoruz. Kadınların şiddete uğraması, iş yerlerinde cinsiyet ayrımcılığına uğraması ya da sosyal hayatta çeşitli zorluklarla karşılaşması gibi sorunlar, en çok gözlemlerimde karşılaştığım durumlardır. Seksizmin en büyük etkilerinden biri de kadınların, hem fiziksel hem de duygusal olarak şiddetle karşı karşıya kalmalarına neden olmasıdır. Bu, toplumsal cinsiyet rollerinin bir yansımasıdır ve kadınların güçsüz ve korunmaya muhtaç olarak görülmesine yol açar.
Erkekler de seksizmden etkilenir. Toplum, erkeklerden sürekli olarak güçlü, duygusal olmayan ve her durumda lider olmalarını bekler. Bu tür beklentiler, erkeklerin duygusal ihtiyaçlarını görmezden gelerek, psikolojik olarak zarar görmelerine neden olabilir. Aynı zamanda erkekler, cinsiyet normlarına uymadıkları takdirde dışlanabilirler. Örneğin, bir erkek, kadın gibi duygusal bir tepki verdiğinde veya duygusal olarak savunmasız olduğu bir durumda toplum tarafından eleştirilebilir. Bu tür örnekler, seksizmin sadece kadınları değil, erkekleri de olumsuz yönde etkileyebileceğini gösterir.
Seksizmle Mücadele
Seksizmle mücadele, toplumsal cinsiyet eşitliği, çeşitlilik ve sosyal adaletin sağlanması adına temel bir adımdır. Ancak bu, sadece bireysel bir çaba ile sınırlı kalmamalıdır. Sosyal adaletin sağlanabilmesi için, toplumsal yapıda köklü değişiklikler yapılması gerekir. Bu değişiklikler, eğitimden iş gücüne, medyadan yasal düzenlemelere kadar her alanda yapılmalıdır. Cinsiyet eşitliği sağlandığında, toplumun diğer alanlarında da büyük bir dönüşüm yaşanacaktır.
Seksizm, hepimizi etkileyen bir sorundur. Sokakta, iş yerinde, toplu taşımada, her an karşımıza çıkabilir. Seksizmin her türlüsüne karşı sesimizi yükseltmeli ve daha eşitlikçi bir toplum yaratmak için adım atmalıyız. Her birey, kendi çevresinde seksizme karşı durarak bu toplumsal dönüşüme katkı sağlayabilir.